ગુજરાત હાઇકોર્ટ
R/સ્પેશિયલ સિવિલ એપ્લિકેશન નં. 8796/2026
31 ઓગસ્ટ, 2026
માનનીય જસ્ટિસ શ્રી એન. એસ. સંજય ગૌડા અને માનનીય જસ્ટિસ શ્રી જે. એલ. ઓડેદરા
માયા ટ્રાવેલ્સ (અરજદાર) વિરુદ્ધ ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ અને અન્ય (સામવાળા/રેસ્પોન્ડન્ટ)
આ લેખ માત્ર માહિતી અને શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે તૈયાર કરવામાં આવેલ કોર્ટના ચુકાદાનો એક સરળ સારાંશ છે. તે કાનૂની સલાહ કે સત્તાવાર કાનૂની દસ્તાવેજ નથી. સંપૂર્ણ તથ્યો અને આખા સંદર્ભ માટે, કૃપા કરીને નીચે જોડાયેલ સત્તાવાર ચુકાદો જુઓ.
કેસ શાના વિશે હતો
અરજદાર, માયા ટ્રાવેલ્સ દ્વારા હાઇકોર્ટમાં રિટ અરજી દાખલ કરીને ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (IOCL) ને ભાવનગરમાં એલપીજી બોટલિંગ પ્લાન્ટ ખાતે ભાડે વાહનો પૂરા પાડવાના કરાર હેઠળ તેની બાકી લેણી રકમ તાત્કાલિક મુક્ત કરવા અને ચૂકવવા માટેનો આદેશ આપવાની માગણી કરવામાં આવી હતી. IOCL એ રિસ્ક અને કોસ્ટ (જોખમ અને ખર્ચ) ના આધારે વાહન ભાડાના કરારને રદ કર્યો હતો, અને રિસ્ક તથા કોસ્ટની રકમની ગણતરી કરતી વખતે, ₹8,63,579 જેટલો વધારાનો 15% સુપરવિઝન ચાર્જ (નિરીક્ષણ શુલ્ક) લાદ્યો હતો.
મુખ્ય દલીલો
- અરજદાર (માયા ટ્રાવેલ્સ): IOCL ના ભાવનગર પ્લાન્ટ ખાતે પૂરી પાડવામાં આવેલ વાહન ભાડાની સેવાઓ માટેના તેના પેન્ડિંગ બિલ અને કરાર આધારિત ચૂકવણીઓ તાત્કાલિક મુક્ત કરવાની માગ કરી હતી.
- સામવાળા (ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ): ધ્યાન દોર્યું હતું કે કરાર રિસ્ક અને કોસ્ટના આધારે રદ કરવામાં આવ્યો હતો. જો કે, જ્યારે દલીલો દરમિયાન હાઇકોર્ટે સુપરવિઝન પેનલ્ટી માફ કરવાનું સૂચન કર્યું, ત્યારે IOCL ના કાનૂની વકીલે સૂચનાઓ મેળવીને 15% સુપરવિઝન ચાર્જ તેમજ તે રકમ પરના GST ચાર્જ (₹1,55,444) ને માફ કરવા સંમતિ દર્શાવી હતી. તેના જવાબમાં, અરજદારે પણ કોઈ વિવાદ વિના બાકીની રિસ્ક અને કોસ્ટની કપાતોનો સ્વીકાર કર્યો હતો.
કોર્ટે શું નિર્ણય લીધો
હાઇકોર્ટની ડિવિઝન બેંચે પરસ્પર સ્વીકૃત સમાધાનને પગલે રિટ અરજીનો નિકાલ કર્યો. કોર્ટે IOCL ને 15% સુપરવિઝન ચાર્જ અને તેને સંબંધિત GST ચાર્જ સંપૂર્ણપણે માફ કરીને, માત્ર ₹3,12,305 ની વાસ્તવિક રિસ્ક અને કોસ્ટની રકમ કાપ્યા બાદ માયા ટ્રાવેલ્સને બાકી નીકળતી રકમ ચૂકવવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. કોર્ટે અરજદારને પોતાના બિલ અપલોડ કરવા નિર્દેશ આપ્યો જેથી IOCL તાત્કાલિક ચુકવણી મુક્ત કરી શકે.
સામાન્ય નાગરિકો માટે આ ચુકાદો શા માટે મહત્વનો છે
આ ચુકાદો દર્શાવે છે કે કેવી રીતે ન્યાયિક હસ્તક્ષેપ ખાનગી વેન્ડરો અને સરકારી કોર્પોરેશનો વચ્ચેના વાણિજ્યિક વિવાદોને ન્યાયી અને સૌહાર્દપૂર્ણ રીતે ઉકેલવામાં મદદ કરી શકે છે. વ્યવસાયના માલિકો, ટ્રાન્સપોર્ટ ઓપરેટરો અને સરકારી કોન્ટ્રાક્ટરો માટે, તે સાબિત કરે છે કે ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન જેવી જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓને પણ અદાલતો દ્વારા વધુ પડતા વહીવટી દંડ—જેમ કે રદ કરાયેલા કરાર પર 15% સુપરવિઝન પેનલ્ટી—જતા કરવા માટે સંમત કરી શકાય છે. બંને પક્ષોને વાજબી સમાધાન સુધી પહોંચવા પ્રોત્સાહિત કરીને, આ ચુકાદો સુનિશ્ચિત કરે છે કે નાના વ્યવસાયિક માલિકો વર્ષો સુધી મોંઘી સિવિલ મુકદ્દમાબાજીમાં ફસાયા વિના તેમના દ્વારા કરાયેલા કામની યોગ્ય ચૂકવણી મેળવી શકે.
લાગુ પડતા કાયદા અને કલમો
- લાગુ પડતા કાયદા / વૈધાનિક પ્રણાલી:
- ભારતનું સંવિધાન (અનુચ્છેદ 226)
- જાહેર ખરીદી અને કરાર આધારિત સિદ્ધાંતો (Public Procurement & Contractual Principles)
- મુખ્ય જોગવાઈઓ / કાનૂની સિદ્ધાંતો:
- ભારતના સંવિધાનનો અનુચ્છેદ 226: વહીવટી અને કરાર આધારિત બાબતોમાં ન્યાયીપણું સુનિશ્ચિત કરવા માટે ઇન્ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશન લિમિટેડ જેવી રાજ્ય સંસ્થાઓને નિર્દેશો આપવાની હાઇકોર્ટને સત્તા આપે છે.
- કરાર રિસ્ક/કોસ્ટ કેસોમાં સુપરવિઝન ફીની માફી અને સમાધાન: કોર્ટના સૂચન પર રદ કરાયેલા કરારો પર દંડ સરચાર્જ માફ કરવા અને બાકી નીકળતી ચકાસાયેલ રકમ ચૂકવવાની રાજ્ય કોર્પોરેશનોને મંજૂરી આપતી કાનૂની પ્રક્રિયા.