ગુજરાત હાઇકોર્ટ
R/લેટર્સ પેટન્ટ અપીલ નં. 194 ઓફ 2021 R/સ્પેશિયલ સિવિલ એપ્લિકેશન નં. 11695 ઓફ 2020 માં
18 ઓગસ્ટ, 2026
હાર્દિક વિનોદસિંહ સોલંકી (અપીલકર્તા) વિ. ડાયરેક્ટર જનરલ અને ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ ઓફ પોલીસ, ગુજરાત રાજ્ય અને અન્ય (સામાવાળા)
"અસ્વીકરણ: આ લેખ માત્ર માહિતી અને શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે તૈયાર કરાયેલ કોર્ટના ચુકાદાનો એક સરળ સારાંશ છે. તે કાનૂની સલાહ કે સત્તાવાર કાનૂની દસ્તાવેજ નથી. સંપૂર્ણ તથ્યો અને વિગતવાર સંદર્ભ માટે, કૃપા કરીને નીચે આપેલ સત્તાવાર ચુકાદો જુઓ."
- કેસ શેના વિશે હતો: જુલાઈ 2013 માં હાર્દિક વિનોદસિંહ સોલંકીની પોલીસ કોન્સ્ટેબલ / લોકરક્ષક તરીકે પસંદગી અને નિમણૂક કરવામાં આવી હતી. તેમની તાલીમ દરમિયાન, ડિસેમ્બર 2013 માં તેમના પગમાં ગંભીર ઈજા થઈ હતી, જેનું ઓપરેશન કરાવવું પડ્યું હતું અને તેમને વગર પગારે તબીબી રજા મંજૂર કરવામાં આવી હતી. સાજા થઈને 2017 માં ફરજ પર પાછા ફર્યા બાદ, તેમની ફરીથી શારીરિક તપાસ (મેડિકલ રી-એક્ઝામિનેશન) કરવામાં આવી જ્યાં તેમને આંશિક વર્ણાંધતા (પાર્શિયલ કલર બ્લાઇન્ડનેસ) હોવાનું નિદાન થયું અને ત્યારબાદ 29 ડિસેમ્બર, 2017 ના રોજ તેમને સેવામાંથી મુક્ત (ડિસ્ચાર્જ) કરવામાં આવ્યા. સિંગલ જજ દ્વારા તેમની રિટ અરજી ફગાવી દેવામાં આવ્યા બાદ, તેમણે ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ અપીલ દાખલ કરી હતી.
- મુખ્ય દલીલો:
- અપીલકર્તાનો પક્ષ (પોલીસ રંગરૂટ / હાર્દિક સોલંકી): અપીલકર્તાના એડવોકેટે દલીલ કરી હતી કે પસંદગી પામેલા લોકરક્ષકને તબીબી રીતે અયોગ્ય જાહેર કરવા માટે આંશિક વર્ણાંધતાને માન્ય આધાર ગણી શકાય નહીં, અને સ્પષ્ટ કર્યું કે આ કાનૂની સિદ્ધાંત હાઇકોર્ટ દ્વારા અગાઉ જ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે અને સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા પણ તેને બહાલ રાખવામાં આવ્યો છે. તેમણે વધુમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે મુક્ત કરવામાં આવ્યા બાદ તેમણે કોઈપણ બિનજરૂરી વિલંબ વિના તાત્કાલિક તેમના ડિસ્ચાર્જ હુકમને પડકાર્યો હતો.
- સામાવાળાનો પક્ષ (રાજ્ય / પોલીસ સત્તામંડળ): આસિસ્ટન્ટ ગવર્નમેન્ટ પ્લીડરે દલીલ કરી હતી કે અગાઉ કલર બ્લાઇન્ડનેસ સંબંધિત અરજીઓ મંજૂર કરવામાં આવી હતી, પરંતુ પાછળથી અન્ય રંગરૂટો દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીઓ અતિશય વિલંબના કારણે હાઇકોર્ટ દ્વારા ફગાવી દેવામાં આવી હતી. રાજ્યે એવી રજૂઆત કરી હતી કે અપીલકર્તાના દાવાને પણ વિલંબના આધારે ફગાવી દેવો જોઈએ.
- કોર્ટે શું નિર્ણય લીધો:
- કોઈ બિનજરૂરી વિલંબ નહીં: હાઇકોર્ટે ઠેરવ્યું કે અપીલકર્તા વિલંબ કરનાર "મૂકપ્રેક્ષક" (ફેન્સ-સિટર) ન હતા કારણ કે તેમની ગેરહાજરી સેવાદરમ્યાન તાલીમમાં થયેલી પગની ઈજા અને તબીબી રજાના કારણે હતી, અને 2017 માં પાછા ફર્યા પછી અયોગ્ય જાહેર થતાં જ તેમણે તાત્કાલિક પોતાના ડિસ્ચાર્જને પડકાર્યો હતો.
- ડિસ્ચાર્જ હુકમ રદ કરાયો: સુપ્રીમ કોર્ટ અને હાઇકોર્ટના સ્થાપિત ચુકાદાઓને અનુસરીને, બેન્ચે ઠેરવ્યું કે માત્ર આંશિક વર્ણાંધતાના આધારે કોઈ ઉમેદવારને પોલીસ સેવા માટે તબીબી રીતે અયોગ્ય જાહેર કરવા કાનૂની રીતે ટકી શકે તેમ નથી અને ડિસ્ચાર્જ હુકમ રદ કર્યો હતો.
- પુનઃસ્થાપનનો હુકમ: હાઇકોર્ટે અપીલને અંશતઃ મંજૂર કરી અને નિર્દેશ આપ્યો કે અપીલકર્તાને ચુકાદાની તારીખ (18 ઓગસ્ટ, 2026) થી મળવાપાત્ર લાભો સાથે નિયમિત નિમણૂક પામેલા કર્મચારી તરીકે પુનઃસ્થાપિત કરવામાં આવે, જ્યારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ નિર્ણય અન્ય વિલંબિત કેસો માટે નઝીર (પ્રેસિડેન્ટ) તરીકે ગણાશે નહીં.
આ ચુકાદો સામાન્ય નાગરિકો માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે
આ ચુકાદો જાહેર નોકરીના ઉમેદવારો અને સરકારી કર્મચારીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ કાનૂની રક્ષણ પૂરું પાડે છે જેઓ સેવા અથવા તાલીમ દરમિયાન ઈજાનો ભોગ બને છે. તે સ્થાપિત કરે છે કે પોલીસ સત્તાવાળાઓ આંશિક વર્ણાંધતા માટે પસંદગી પામેલા રંગરૂટોને સ્વેચ્છાચારી રીતે બરતરફ કરી શકતા નથી, જ્યારે વડી અદાલતો અગાઉ જ ચુકાદો આપી ચૂકી છે કે આવી સ્થિતિ ઉમેદવારને અયોગ્ય ઠેરવતી નથી. વધુમાં, તે સ્પષ્ટ કરે છે કે જ્યારે કાનૂની ઉપાયો શોધવામાં વિલંબ આળસ કે બેદરકારીને બદલે વાસ્તવિક તબીબી સારવાર અથવા ઈજામાંથી સાજા થવાના કારણે થયો હોય, ત્યારે અદાલતો નાગરિકના રોજગારના અધિકારનું રક્ષણ કરશે અને તેમની નોકરીની સુરક્ષા પુનઃસ્થાપિત કરશે.
લાગુ પડતા કાયદા અને કલમો
- લાગુ પડતા કાયદા:
- ભારતનું સંવિધાન
- ગુજરાત હાઇકોર્ટના લેટર્સ પેટન્ટ
- ગુજરાત પોલીસ ભરતી નિયમો
- મુખ્ય કલમો:
- કલમ 15, લેટર્સ પેટન્ટ: રિટ અરજીમાં સિંગલ જજ દ્વારા પસાર કરવામાં આવેલા નિર્ણય સામે હાઇકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ અપીલ કરવાની સત્તા આપે છે.
- અનુચ્છેદ 226, ભારતનું સંવિધાન: સ્વેચ્છાચારી સરકારી નિર્ણયોને રદ કરવા અને જાહેર રોજગારના અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે હાઇકોર્ટને આદેશો અને રિટ જારી કરવાની સત્તા આપે છે.