ગુજરાત હાઇકોર્ટે જમીન વિવાદમાં પુરાવા ફરીથી રજૂ કરવાની અરજી ફગાવી; જણાવ્યું કે અંતર્નિહિત સત્તાઓનો ઉપયોગ બેદરકારી છુપાવવા માટે થઈ શકે નહીં

ગુજરાત હાઇકોર્ટ

• કેસ શું હતો: પિટિશનર (અસલ વાદી) એ વિંછીયાના પ્રિન્સિપાલ સિવિલ જજની કોર્ટમાં એક સિવિલ દાવો દાખલ કર્યો હતો, જેમાં પ્રતિવાદીઓને તેમની જમીનના કબજામાં દખલ કરતા અટકાવવા અથવા દાવાવાળી મિલકતમાં પ્રવેશતા રોકવા માટે કાનૂની ઘોષણા (ડિક્લેરેશન) ની માંગણી કરવામાં આવી હતી. વાદીનો પુરાવા આપવાનો તબક્કો 17 સપ્ટેમ્બર, 2025 ના રોજ બંધ થયા પછી, અને પ્રતિવાદીની ઉલટતપાસ (ક્રોસ-એક્ઝામિનેશન) દરમિયાન, વાદીએ એક અરજી (Exhibit 84) દાખલ કરી જેમાં ટ્રાયલ કોર્ટને વધારાના પુરાવા રજૂ કરવાના તેના અધિકારને ફરીથી ખોલવા માટે વિનંતી કરવામાં આવી.
• મુખ્ય દલીલો: વાદીએ દલીલ કરી કે સિવિલ પ્રોસિજર કોડ (CPC) ની કલમ 151 હેઠળ, ટ્રાયલ કોર્ટે તેને લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા કબજાનું પ્રદર્શન કરવા માટે લેન્ડ ગ્રેબિંગ એક્ટ હેઠળ રાજકોટના કલેક્ટર સમક્ષ તેના પુત્ર વિરુદ્ધ દાખલ કરાયેલી ફરિયાદની નકલ રેકોર્ડ પર લાવવાની એક તક આપવી જોઈએ. તેણે વધુમાં દલીલ કરી કે અરજી મંજૂર કરવાથી પ્રતિવાદીને કોઈ પૂર્વગ્રહ (નુકસાન) થશે નહીં. હાઇકોર્ટે રેકોર્ડનું મૂલ્યાંકન કર્યું અને નોંધ્યું કે કલેક્ટરનો તારીખ 26 મે, 2025 નો હુકમ વાદીનો પુરાવા આપવાનો તબક્કો બંધ થાય તે પહેલાં જ તેની જાણકારીમાં હતો, એટલે કે તેની પાસે સત્તાવાર સાક્ષીઓને બોલાવવાની પૂરતી અગાઉની તક હતી.
• કોર્ટે શું નિર્ણય કર્યો: ગુજરાત હાઇકોર્ટે પિટિશન ફગાવી દીધી, અને પુરાવા ફરીથી ખોલવાની અરજી ફગાવી દેવાના ટ્રાયલ કોર્ટના આદેશને અકબંધ રાખ્યો [1, 3.1, 20]. સુપ્રીम કોર્ટના ચુકાદાઓ (કે.કે. વેલુસ્सामी વિરુદ્ધ એન. પલાનીसामी અને મેસર્સ બગાઈ કન્સ્ટ્રક્શન વિરુદ્ધ મેસર્સ ગુપ્તા બિલ્ડિંગ મટીरियल स्टोर) નો હવાલો આપමින්, કોર્ટે માન્યું કે CPC ની કલમ 151 હેઠળની અંતર્નિહિત સત્તાઓનો ઉપયોગ પક્ષકારની પોતાની બેદરકારી છુપાવવા, પુરાવાની ખામીઓ પૂરવા કે અદાલતી કાર્યવાહી લાંبی ખેંચવા માટે નિયમિતપણે કરી શકાતો નથી. કોર્ટે પુષ્ટિ કરી કે જ્યારે કોઈ સ્વતંત્ર औचित्य (જસ્ટિફિકેશન) ન હોય ત્યારે વિરોધી પક્ષને નુકસાન ન થવું એ પુરાવા ફરીથી ખોલવા માટેનો માન્ય આधार નથી.

• લાગુ પડતા અધિનિયમો: સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908 (CPC); ગુજરાત લેન્ડ ગ્રેબિંગ (પ્રોહિબિશન) એક્ટ / લેન્ડ ગ્રેબિંગ એક્ટ (હકીકતોમાં ઉલ્લેખિત).
• મુખ્ય કલમો:
  • સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908 (CPC) ની કલમ 151: ન્યાય માટે જરૂરી આदेशो जारी করার लिए सિવિલ કોર્ટોની અંતર્નિહિત સત્તાઓને સુરક્ષિત કરે છે, પરંતુ પક્ષકારની બેદરકારીના કારણે રહી ગયેલી ખામીઓ પૂરવા માટે તેનો નિયમિત ઉપયોગ કરી શકાતો નથી.
  • સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908 (CPC) નો આદેશ XVIII નિયમ 17: સાક્ષીઓને પાછા બોલાવવાની અથવા વધારાના પુરાવાની મંજૂરી આપવાની કોર્ટના વિવેકાधिकारને નિયંત્રિત કરે છે, જેના માટે માત્ર પૂર્વગ્રહનો અભાવ હોવા કરતાં સ્વતંત્ર કાનૂની औचित्यની જરૂર પડે છે.