દીવાની કેસોમાં સમય મર્યાદા (લિમીટેશન) અંગેનો મુદ્દો ઘડવાના ટ્રાયલ કોર્ટના અધિકારને ગુજરાત હાઇકોર્ટે બહાલ રાખ્યો

ગુજરાત હાઇકોર્ટ

• કેસ શું હતો: પિટિશનરે સુરત જિલ્લાના ઓલપાડના પ્રિન્સિપાલ સિનિયર સિવિલ જજની કોર્ટમાં એક સિવિલ દાવો દાખલ કર્યો હતો, જેમાં ખાસ કરીને દાવાની અરજી (પ્લેન્ટ)માં એક ભાગનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો જેમાં દલીલ કરવામાં આવી હતી कि দાવો કાનૂની સમય મર્યાદાની اندر દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે પ્રતિવાદીએ આ દાવાને નકારી કાઢ્યો, ત્યારે ટ્રાયલ કોર્ટે મર્યાદા (લિમિટેશન) અંગે મુદ્દો નં. 4 તારવ્યો, જેનાથી વાદી પર પુરાવાનો ભાર નાખવામાં આવ્યો. વાદીએ મુદ્દો નં. 4 રદ કરવાની માંગ કરતી અરજી (એજિબિટ 27) દાખલ કરી, જેને ટ્રાયલ કોર્ટે ફગાવી દીધી, જેના કારણે વાદીએ હાઇકોર્ટ સમક્ષ આદેશને પડકાર્યો [1, 2, 3.2].
• મુખ્ય દલીલો: વાદીએ દલીલ કરી कि चूंकि प्रतिवादी ने समय सीमा के संबंध में आपत्ति जताई थी, इसलिए सबूत का बोझ पूरी तरह से प्रतिवादी पर था, और अदालत ने मुद्दा संख्या 4 के तहत वादी पर एक समानांतर बोझ डालकर गलती की है [2, 3, 3.1]. હાઇકોર્ટે દલીલોનું મૂલ્યાંકન કર્યું અને અવલોકન કર્યું કે चूंकि વાદી ने मुकदमे के पैरा 5 में परिसीमा (limitation) के बारे में स्पष्ट रूप से दलील दी थी और प्रतिवादी ने इस पर विवाद किया था, इसलिए यह मुद्दा दोनों पक्षों के संबोधित करने के लिए कानूनी रूप से उत्पन्न हुआ था.
• કોર્ટે શું નિર્ણય કર્યો: ગુજરાત હાઇકોર્ટે પિટિશન ફગાવી દીધી, અને ઠેરવ્યું કે ટ્રાયલ કોર્ટે મુદ્દો નં. 4 રદ કરવાનો ઇનકાર કરવામાં કોઈ ગેરકાયદેસરતા કે ગંભીર અનિયમિતતા આચરી નથી. કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે મર્યાદા અધિનિયમ, 1963 ની કલમ 3 હેઠળ, પક્ષકારો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા બચાવને ધ્યાનમાં લીધા વગર, દાવો નિર્ધારિત સમય મર્યાદામાં દાખલ થયો છે કે કેમ તે નક્કી કરવાની અદાલતોની ફરજિયાત સ્વતંત્ર જવાબદારી છે. વધુમાં, બંધારણના અનુચ્છેદ 227 હેઠળ, જ્યાં સુધી ગંભીર પ્રક્રિયાગત અનિયમિતતા સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી હાઇકોર્ટ માત્ર કાનૂની મતભેદો માટે ટ્રાયલ કોર્ટના આદેશોમાં દખલ કરશે નહીં.

• લાગુ પડતા અધિનિયમો: ભારતનું બંધારણ; મર્યાદા અધિનિયમ, 1963 (Limitation Act).
• મુખ્ય કલમો:
  • ભારતના બંધારણનો અનુચ્છેદ 227: ટ્રાયલ કોર્ટના આદેશોમાં જ્યારે ગંભીર અનિયમિતતા કે ગેરકાયદેસરતા હોય ત્યારે જ સખત રીતે ઉપયોગમાં લેવાતી, નીચલી કોર્ટો પર દેખરેખ રાખવાની (સૂપરવાઇઝરી) સત્તા હાઇકોર્ટને આપે છે.
  • મર્યાદા અધિનિયમ, 1963 ની કલમ 3: આ ફરજિયાત કરે છે कि અદાલતોએ સ્વતંત્રપણે તપાસ કરવી જોઈએ कि દાવો કાનૂની સમયમર્યાદાની અંદર દાખલ થયો છે કે કેમ અને જો મર્યાદાનો મુદ્દો બચાવ તરીકે ઉઠાવવામાં ન આવ્યો હોય તો પણ સમય-બાधित દાવાઓ ફગાવી દેવા જોઈએ.