ગુજરાત હાઇકોર્ટ
સ્પેશિયલ સિવિલ એપ્લિકેશન નંબર 9532, વર્ષ 2026 (C/SCA/9532/2026).
ઓગસ્ટ 7, 2026.
જસ્ટિસ મૌલિક જે. શેલત.
પિટિશનર્સ (અસલ વાદી અને સહ-માલિકો) વિરુદ્ધ પ્રતિવાદી (અસલ પ્રતિવાદી).
"અસ્વીકરણ: આ લેખ માત્ર માહિતી અને શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે તૈયાર કરાયેલ અદાલતના ચુકાદાનો સરળ સારાંશ છે. તે કોઈ કાનૂની સલાહ કે અધિકૃત કાનૂની દસ્તાવેજ નથી. સંપૂર્ણ હકીકતો અને સંદર્ભ માટે, કૃપા કરીને નીચે સંગ્રહિત અધિકૃત ચુકાદો જુઓ."
- કેસ શું હતો: વાદીએ આમોદની સિવિલ કોર્ટમાં એક સિવિલ પ્રોપર્ટી દાવો (રેગ્યુલર સિવિલ સૂટ નંબર 82, વર્ષ 2024) દાખલ કર્યો હતો. જ્યારે પ્રતિવાદીની દાવાને સીધો જ ફગાવી દેવાની અરજી પર સક્રિયપણે સુનાવણી ચાલી રહી હતી, ત્યારે વાદી અને સહ-માલિકોએ નવા પક્ષકારોને જોડવા, દાવાની અરજી (પ્લેન્ટ)માં સુધારો કરવા અને વધારાના પુરાવા રજૂ કરવા માટે ત્રણ અલગ-અલગ અરજીઓ દાખલ કરી [1, 4, 5, 8, 8.1]. જ્યારે ટ્રાયલ કોર્ટે સુનાવણીની વચ્ચે કરવામાં આવેલી આ વિનંતીઓને મોકૂફ રાખી અથવા ફગાવી દીધી, ત્યારે પિટિશનર્સે ટ્રાયલ કોર્ટના ત્રણેય અલગ-અલગ આદેશોને એકસાથે પડકારતી એક જ હાઇકોર્ટ પિટિશન દાખલ કરી.
- મુખ્ય દલીલો: પિટિશનર્સે દલીલ કરી કે સહ-માલિકો પ્રોપર્ટીના દાવા માટે જરૂરી પક્ષકારો હતા, સૂચિત સુધારાઓ મહત્વપૂર્ણ હતા, અને વધારાના દસ્તાવેજો રેકોર્ડ પર લેવા જોઈએ [7, 7.1, 7.2, 8]. હાઇકોર્ટે નોંધ્યું કે અલગ-અલગ જોગવાઈઓ હેઠળ પસાર કરાયેલા ત્રણ અલગ-અલગ પ્રક્રિયાગત આદેશોને એક જ પિટિશનમાં પડકારવા કાનૂની દ્રષ્ટિએ અયોગ્ય હતું. વધુમાં, કોર્ટે નોંધ્યું કે ટ્રાયલ કોર્ટ સુધારણા અથવા પુરાવાની વિનંતીઓ પર વિચાર કરતા પહેલા દાવો પોતે જ ચાલવાલાयक (પ્રતિવાધક્ષમ) છે કે કેમ તેની પ્રાથમિકતા નક્કી કરવાના પોતાના અધિકારક્ષેત્રની અંદર હતી [8.1, 8.3, 8.4, 8.6].
- કોર્ટે શું નિર્ણય કર્યો: ગુજરાત હાઇકોર્ટે પિટિશનને પ્રાથમિક તબક્કે (ઇન લિમિને) ફગાવી દીધી, અને ઠેરવ્યું કે પક્ષકારોને જોડવા, સુધારો કરવા કે દસ્તાવેજ રજૂ કરવાની અરજીઓ પર વિચાર કરતા પહેલા ટ્રાયલ કોર્ટે દાવો ફગાવી દેવાની અરજી (સીપીસીના આદેશ VII નિયમ 11) પર નિર્ણય લેવામાં કોઈ ગેરકાયદેસરતા આચરી નથી [8, 8.1, 10, 12, 21]. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો દાવો રદ કરવાની સુનાવણીમાંથી બચી જાય છે, તો વાદી જરૂરી સુધારાઓ માટે ફરીથી અરજી કરી શકે છે [8.5, 17, 18]. વધુમાં, ન્યાયતંત્રની મર્યાદા અને શિષ્ટાચારની રક્ષા માટે, હાઇકોર્ટે વાદીના વકીલને સુનાવણી દરમિયાન અયોગ્ય વર્તન બદલ ટ્રાયલ કોર્ટ સમક્ષ બિનશરતી માફી માંગવાનો નિર્દેશ આપ્યો.
આ ચુકાદો સામાન્ય નાગરિકો માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે
આ ચુકાદો કાનૂની વિવાદો દરમિયાન પ્રક્રિયાગત શિસ્ત અને યોગ્ય કોર્ટ શિષ્ટાચારના મહત્વને ઉજાગર કરે છે [6, 8.1, 9, 19]. મુકદ્દમામાં સામેલ સામાન્ય નાગરિકો માટે, તે દર્શાવે છે કે જ્યારે કોઈ કોર્ટ એ મૂલ્યાંકન કરી રહી હોય કે કોઈ કેસ કાનૂની રીતે ટકી શકે છે કે નહીં, ત્યારે તેણે ટ્રાયલની વચ્ચે થતા સુધારાઓ અથવા વધારાના દસ્તાવેજો રજૂ કરવા પર સમય બગાડતા પહેલા તે મૂળભૂત પ્રશ્નનું નિરાકરણ લાવવું આવશ્યક છે [8.1, 8.3, 8.6]. તે એ પણ સ્પષ્ટ કરે છે કે litigant (મુદ્દલદારો) ટ્રાયલ કોર્ટના બહુવિધ અલગ-અલગ નિર્ણયોને એક સંયુક્ત અપીલમાં ભેગા કરી શકતા નથી. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, તે એ વાતને મજબૂત બનાવે છે કે વકીલો અને પક્ષકારોએ ન્યાયાધીશો પ્રત્યે ગરિમા અને આદર જાળવવો જોઈએ, જેથી કોર્ટ્સ જાહેર ફરિયાદોના નિરાકરણ માટે ન્યાયી અને વ્યવસ્થિત જગ્યાઓ બની રહે.
લાગુ કાયદાઓ અને કલમો
- લાગુ પડતા અધિનિયમો: સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908 (CPC).
- મુખ્ય કલમો:
- સીપીસીનો આદેશ I નિયમ 10(2): વિવાદના નિરાકરણ માટે જેની હાજરી આવશ્યક હોય તેવા પક્ષકારોને ઉમેરવાની અથવા દૂર કરવાની કોર્ટને સત્તા આપે છે.
- સીપીસીનો આદેશ VI નિયમ 17: કોર્ટોને યોગ્ય તબક્કે પક્ષકારોને તેમના દાવાનાં વચનો (પ્લેડિંગ્સ) બદલવાની અથવા તેમાં સુધારો કરવાની મંજૂરી આપે છે.
- સીપીસીનો આદેશ VII નિયમ 11: જો દાવામાં કાનૂની કારણ (કોઝ ઓફ એક્શન) નો અભાવ હોય અથવા કાયદા દ્વારા પ્રતિબંધિત હોય, તો કોર્ટને તે દાવો સીધો જ ફગાવી દેવાની સત્તા આપે છે [8, 8.1, 13, 17].
- સીપીસીની કલમ 151: ન્યાય સુનિશ્ચિત કરવા અને ન્યાયિક પ્રક્રિયાઓના દુરુપયોગને અટકાવવા માટે સિવિલ કોર્ટોની અંતર્નિહિત (ઇનહરન્ટ) સત્તાઓને સુરક્ષિત રાખે છે.