જમીન દબાણ વિવાદ: કાયદાના યોગ્ય પ્રશ્ન વિના જમીન માલિકીની બાબતમાં દખલ કરવાનો ગુજરાત હાઇકોર્ટનો ઇનકાર

ગુજરાત હાઇકોર્ટ

• કેસ શું હતો: આ વિવાદ સરધાર ગામના રેવેન્યુ સર્વે નં. 96/1 પર આવેલી ખેતીની જમીનના ટુકડા પર માલિકી અને કથિત ગેરકાયદેસર દબાણ અંગેની અસમતિ સાથે સંકળાયેલો હતો. મિલકત પર પોતપોતાના અધિકારો સ્થાपित કરવા માટે બંને પક્ષકારોએ નીચલી સિવિલ કોર્ટોમાં એકબીજા સામે ક્રોસ-દ્વાવાઓ (સામા-સામા દાવાઓ) દાખલ કર્યા હતા.
• મુખ્ય દલીલો: અપીલકર્તાઓએ દલીલ કરી કે નીચલી ટ્રાયલ કોર્ટ અને અપિellate કોર્ટે રેકોર્ડ પરના પુરાવાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં ભૂલ કરી છે અને હાઇકોર્ટને સેકન્ડ અપિલ હેઠળ હસ્તક્ષેપ કરવા વિનંતી કરી [3.1, 3.2]। તેનાથી વિપરીત, પ્રતિવાદીએ દલીલ કરી કે બંને નીચલી કોર્ટોએ પહેલેથી જ સમાન તથ્યાત્મક તારણો આપ્યા છે જે સાબિત કરે છે કે અપીલકર્તાઓ માલિકી સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા અને તેમણે પ્રતિવાદીની મિલકત પર દબાણ કર્યું હતું [4, 4.1, 6]।
• કોર્ટે શું નિર્ણય કર્યો: ગુજરાત હાઇકોર્ટે બંને અપીલો ફગાવી દીધી, એવું ઠેરવ્યું કે બંને નીચલી કોર્ટોએ સંયુક્તપણે એવું તારણ કાઢ્યું હતું કે અપીલકર્તાઓ જમીનની માલિકી સાબિત કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યા હતા અને તેમણે પ્રતિવાદીની મિલકત પર ગેરકાયદેસર દબાણ કર્યું હતું. સુપ્રીમ કોર્ટના નজির (રૂસી ફિશરીઝ પીએલટી વિ. ભાવના સેઠ) પર આધાર રાખીને, કોર્ટે ભાર મૂક્યો કે સિવિલ પ્રોસિજર કોડની કલમ 100 હેઠળ, હાઇકોર્ટ તથ્યાત્મક પુરાવાનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરી શકતી નથી અથવા નીચલી કોર્ટના નિર્ણયોને પલટી શકતી નથી સિવાય કે કાયદાનો કોઈ સ્પષ્ટ, મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન સામેલ હોય અથવા તારણો વિકૃત સાબિત થયા હોય.

• લાગુ પડતા અધિનિયમો: સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908 (CPC).
• મુખ્ય કલમો:
  • સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908 ની કલમ 100: તથ્યાત્મક તારણોનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરવાના બદલે કાયદાના મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો નક્કી કરવા સુધી સેકન્ડ અપિલોમાં હાઇકોર્ટની સત્તાને મર્યાદિત કરે છે.