ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલય
આર/મિસ. સિવિલ એપ્લિકેશન (ટ્રાન્સફર માટે) નં. 961 ઓફ 2026
14 ઓગસ્ટ, 2026
મિસ્ટર જસ્ટિસ મૌલિક જે. શેલત
મિતલબેન ગિરીશભાઈ સોલંકી(આવેદક / પત્ની)બનામ ગિરીશ કાનજીભાઈ સોલંકી(સામેવાળો / પતિ)
"અસ્વીકરણ: આ લેખ માત્ર માહિતી અને શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે તૈયાર કરાયેલ અદાલતના ચુકાદાનો એક સરળીકૃત સારાંશ છે. તે કોઈ કાનૂની સલાહ કે અધિકૃત કાનૂની દસ્તાવેજ નથી. સંપૂર્ણ હકીકતો અને સંદર્ભ માટે, કૃપા કરીને નીચે સંગ્રહિત અધિકૃત ચુકાદાનો સંદર્ભ લો."
કેસ શું હતો
એક પત્નીએ સિવિલ પ્રોસીજર કોડની કલમ 24 હેઠળ ટ્રાન્સફર અરજી દાખલ કરી હતી, જેમાં તેના પતિ દ્વારા અમદાવાદની ફેમિલી કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલા વૈવાહિક વાદને સુરેન્દ્રનગરની ફેમિલી કોર્ટમાં ખસેડવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. પતિએ અમદાવાદમાં હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમની કલમ 9 હેઠળ દાંપત્ય અધિકારોની પુનઃસ્થાપના માટે ફેમિલી સૂટ નં. 471 ઓફ 2026 દાખલ કર્યો હતો, જ્યારે સુરેન્દ્રનગર ખાતે આ દંપતી વચ્ચે પહેલેથી જ અન્ય બે પારિવારિક કાર્યવાહીઓ પેન્ડિંગ હતી. પત્નીએ આ ટ્રાન્સફર એટલા માટે માંગ્યું કારણ કે સુરેન્દ્રનગર અને અમદાવાદ વચ્ચે એક તરફનું 175 કિમીનું અંતર કાપવાથી તેને ગંભીર શારીરિક મુશ્કેલી અને અસુવિધા થતી હતી.
મુખ્ય દલીલો
- પત્ની (આવેદક) દ્વારા દલીલો:
- સુરેન્દ્રનગર અને અમદાવાદ વચ્ચે એક તરફનું આશરે 175 કિમીનું અંતર કાપવાથી ભારે મુશ્કેલી અને અસુવિધા થાય છે.
- પક્ષકારો વચ્ચેની અન્ય બે કાનૂની કાર્યવાહીઓ સુરેન્દ્રનગરની ફેમિલી કોર્ટ સમક્ષ પહેલેથી જ પેન્ડિંગ છે, જેમાં પત્ની દ્વારા દાખલ કરાયેલ છૂટાછેડાની અરજી (એચએમપી સૂટ નં. 4 ઓફ 2025) અને પતિ પોતે જ દાખલ કરેલ બાળકની કસ્ટડીની અરજી (સિવિલ મિસ. એપ્લિકેશન નં. 46 ઓફ 2024) સામેલ છે.
- પતિ (સામેવાળો) દ્વારા દલીલો:
- પતિએ સુરેન્દ્રનગરના પેન્ડિંગ છૂટાછેડા અને બાળકની કસ્ટડીના કેસો સ્વીકાર્યા.
- તેણે સંમતિ આપી કે જો અદાલત તેના પુનઃસ્થાપનાના દાવાને અમદાવાદથી સુરેન્દ્રનગર ટ્રાન્સફર કરે, તો ત્રણેય કેસોને એકસાથે જોડીને એક જ ફેમિલી કોર્ટ દ્વારા નિર્ણય લેવો જોઈએ, અને તેણે વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા ઓનલાઈન કાર્યવાહીમાં જોડાવાની પરવાનગી માંગી.
અદાલતે શું નિર્ણય લીધો
ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ટ્રાન્સફર અરજી મંજૂર કરી અને ફેમિલી સૂટ નં. 471 ઓફ 2026 ને અમદાવાદની ફેમિલી કોર્ટમાંથી સુરેન્દ્રનગરની ફેમિલી કોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરવાનો આદેશ આપ્યો. અદાલતે નીચે મુજબના નિર્દેશો આપ્યા:
- કાર્યવાહીનું એકત્રીકરણ (કન્સોલિડેશન): સુરેન્દ્રનગર ફેમિલી કોર્ટના પ્રિન્સિપાલ જજને એ સુનિશ્ચિત કરવા વિનંતી કરવામાં આવી કે ટ્રાન્સફર થયેલ પુનઃસ્થાપનાનો દાવો પેન્ડિંગ છૂટાછેડાના કેસ (એચએમપી સૂટ નં. 4 ઓફ 2025) અને ગાર્ડિયન્સ એન્ડ વોર્ડ્સ એક્ટ હેઠળના બાળકની કસ્ટડીના કેસ (સિવિલ મિસ. એપ્લિકેશન નં. 46 ઓફ 2024) સાથે જ સાંભળવામાં આવે અને તેનો નિર્ણય લેવામાં આવે.
- સુનાવણી માટે સામાન્ય તારીખો: પતિને ત્રણેય એકત્રિત કેસો માટે સુનાવણીની સામાન્ય તારીખો માંગવાની છૂટ આપવામાં આવી.
- વર્ચ્યુઅલ સુનાવણીનો વિકલ્પ: અદાલતે પતિને વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ અથવા ઓનલાઈન મોડ દ્વારા અદાલતી કાર્યવાહીમાં ભાગ લેવાની પરવાનગી આપી, સિવાય કે ચોક્કસ તબક્કે તેની શારીરિક હાજરી કડકપણે જરૂરી હોય.
- પૂર્વ નિર્ણયો પર આધાર: આ નિર્ણય વૈવાહિક વિવાદોમાં સુવિધા અને એકત્રિત સુનાવણીને પ્રાથમિકતા આપતા બંધનકર્તા સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના પૂર્વ નિર્ણયો (સ્મિતા સિંહ વિરુદ્ધ કુમાર સંજય, એન.સી.વી. ऐश्वर्या વિરુદ્ધ એ.એસ. સરવાના કાર્તિક શા, અને રુચિ મજૂ વિરુદ્ધ સંજીવ મજૂ) પર આધારિત હતો.
આ ચુકાદો સામાન્ય નાગરિકો માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે
આ ચુકાદો દર્શાવે છે કે અદાલતો વૈવાહિક વિવાદોમાંથી પસાર થઈ રહેલા પરિવારો માટે બહુ-શહેરી કાનૂની સંઘર્ષોને કેવી રીતે અટકાવે છે અને મુસાફરીના તણાવને ઘટાડે છે [3–5, 7]. વ્યવહારિક દ્રષ્ટિએ, તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે જ્યારે અલગ-અલગ જિલ્લાઓમાં એક જ દંપતી વચ્ચે બહુવિધ અદાલતી કેસો (જેવા કે છૂટાછેડા, બાળકની કસ્ટડી, અને દાંપત્ય અધિકારોની પુનઃસ્થાપના) દાખલ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તમામ કાર્યવાહીને જોડી શકાય છે અને પત્ની જ્યાં રહે છે તે એક જ અદાલત દ્વારા તેનો નિર્ણય લઈ શકાય છે [3–6]. વધુમાં, બહારગામ રહેતા જીવનસાથીને વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા ઓનલાઈન સુનાવણીમાં હાજરી આપવાની પરવાનગી આપીને, અદાલત ન્યાયીપણું સંતુલિત કરે છે, મુસાફરીનો ખર્ચ ઘટાડે છે અને બંને પક્ષો માટે મૂલ્યવાન સમય બચાવે છે.
લાગુ પડતા કાયદાઓ અને કલમો
લાગુ પડતા અધિનિયમો
- સિવિલ પ્રોસીજર કોડ, 1908 (સીપીસી)
- હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955
- ગાર્ડિયન્સ એન્ડ વોર્ડ્સ એક્ટ, 1890
મુખ્ય કલમો
- સિવિલ પ્રોસીજર કોડ, 1908 ની કલમ 24: તુલનાત્મક સુવિધા અને એકત્રિત ન્યાય માટે ઉચ્ચ ન્યાયાલયોને એક ગૌણ અદાલતમાંથી બીજી અદાલતમાં દાવાઓ અથવા કાનૂની કાર્યવાહી ટ્રાન્સફર કરવાની સત્તા આપે છે.
- હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955 ની કલમ 9: બીજા જીવનસાથીને વૈવાહિક ઘરમાં પાછા ફરવા માટેનો અદાલતી આદેશ માંગતા દાંપત્ય અધિકારોની પુનઃસ્થાપના માટે કાનૂની અરજી દાખલ કરવા માટે કોઈ જીવનસાથીને અધિકૃત કરે છે.
- ગાર્ડિયન્સ એન્ડ વોર્ડ્સ એક્ટ, 1890 ની કલમ 25: સગીર બાળકની કસ્ટડી અને વાલીપણા સંબંધિત કાનૂની કાર્યવાહીનું નિયમન કરે છે.