ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલય
આર/મિસ. સિવિલ એપ્લિકેશન (ટ્રાન્સફર માટે) નં. 957 ઓફ 2026 (C/MCA/957/2026)
21 ઓગસ્ટ, 2026
મિસ્ટર જસ્ટિસ મૌલિક જે. શેલત
પૂજાબેન પત્ની મહેન્દ્રભાઈ કેશુભાઈ મકાણા પુત્રી માવજીભાઈ પરમાર(આવેદક / પત્ની)બનામ મહેન્દ્રભાઈ કેશુભાઈ મકાણા(સામેવાળો / પતિ)
"અસ્વીકરણ: આ લેખ માત્ર માહિતી અને શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે તૈયાર કરાયેલ અદાલતના ચુકાદાનો એક સરળીકૃત સારાંશ છે. તે કોઈ કાનૂની સલાહ કે અધિકૃત કાનૂની દસ્તાવેજ નથી. સંપૂર્ણ હકીકતો અને સંદર્ભ માટે, કૃપા કરીને નીચે સંગ્રહિત અધિકૃત ચુકાદાનો સંદર્ભ લો."
કેસ શું હતો
હાલમાં ધ્રોલ, જામનગરમાં રહેતી આવેદક-પત્નીએ સિવિલ પ્રોસીજર કોડની કલમ 24 હેઠળ ટ્રાન્સફર અરજી દાખલ કરી હતી, જેમાં તેના પતિ દ્વારા ગોંડલની ફેમિલી કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલા વૈવાહિક વાદને ગોંડલ ફેમિલી કોર્ટમાંથી ધ્રોલ ફેમિલી કોર્ટમાં ખસેડવાની માંગ કરવામાં આવી હતી. પતિએ ગોંડલ ખાતે હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમની કલમ 9 હેઠળ દાંપત્ય અધિકારોની પુનઃસ્થાપના (રેસ્ટિિટ્યુશન ઓફ કોન્જ્યુગલ રાઇટ્સ) ની માંગણી કરતો ફેમિલી સૂટ નં. 13 ઓફ 2026 દાખલ કર્યો હતો. પત્નીએ 180 કિમીનું આવવા-જવાનું અંતર અને ગંભીર આર્થિક મુશ્કેલીના કારણે ટ્રાન્સફરની માંગ કરી હતી, ખાસ કરીને એટલા માટે કે તેને તેના પતિ તરફથી કોઈ ભરણ-પોषण (મેન્ટેનન્સ) મળતું ન હતું અને તેણે ધ્રોલ ખાતે તેની સામે ઘરેલુ હિંસાની કાર્યવાહી પહેલેથી જ શરૂ કરી દીધી હતી.
મુખ્ય દલીલો
- પત્ની (આવેદક) દ્વારા દલીલો:
- તે ધ્રોલ, જામનગરમાં રહે છે, જ્યારે તેના પતિએ ગોંડલની ફેમિલી કોર્ટ સમક્ષ હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમની કલમ 9 હેઠળ દાવો દાખલ કર્યો છે.
- ધ્રોલ અને ગોંડલ વચ્ચે મુસાફરી કરવામાં આશરે 180 કિમીનું આવવા-જવાનું અંતર સામેલ છે, જેના કારણે ભારે શારીરિક અને આર્થિક મુશ્કેલી પડે છે.
- તેણે પોતાના પતિ સામે ઘરેલુ હિંસા અધિનિયમ હેઠળ કાનૂની કાર્યવાહી પહેલેથી જ શરૂ કરી દીધી છે, અને તે તેને કોઈ ભરણ-પોषण આપી રહ્યો નથી.
- પતિ (સામેવાળો) દ્વારા દલીલો:
- 05 જુલાઈ, 2026 ના રોજ નોটিশ બજવણી યોગ્ય રીતે થવા છતાં, પતિએ હાજર રહેવાનું કે ટ્રાન્સફર અરજી સામે લડવાનું ટાળ્યું, જેના કારણે પત્નીના નિવેદનો સંપૂર્ણપણે નિર્વિવાદ રહ્યા.
અદાલતે શું નિર્ણય લીધો
ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ટ્રાન્સફર અરજી મંજૂર કરી અને ફેમિલી સૂટ નં. 13 ઓફ 2026 ને ગોંડલની ફેમિલી કોર્ટમાંથી ધ્રોલ, જામનગરની ફેમિલી કોર્ટમાં ટ્રાન્સફર કરવાનો આદેશ આપ્યો. ન્યાયાલયે નીચેના કારણોના આધારે પોતાનો નિર્ણય લીધો:
- પત્નીને વધુ મુશ્કેલી: 180 કિમીનું આવવા-જવાનું અંતર પતિની સરખામણીમાં પત્ની માટે નોંધપાત્ર રીતે વધુ અસુવિધા અને મુશ્કેલી ઊભી કરે છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે તેના નિવેદનો સામે કોઈ પડકાર આપવામાં આવ્યો નથી.
- સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના પૂર્વ નિર્ણયો (પ્રિસીડન્ટ્સ): સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના પ્રસ્થાપિત નિર્ણયો (સ્મિતા સિંહ વિરુદ્ધ કુમાર સંજય, એન.સી.વી. ऐश्वर्या વિરુદ્ધ એ.એસ. સરવાના કાર્તિક શા, અને રુચિ મજૂ વિરુદ્ધ સંજીવ મજૂ) ને અનુસરીને, અદાલતોએ વૈવાહિક ટ્રાન્સફર વિવાદોમાં પત્નીની સુવિધાને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.
- ઓનલાઈન હાજરીનો વિકલ્પ: ન્યાયાલયે સ્પષ્ટ કર્યું કે પતિ ધ્રોલની ફેમિલી કોર્ટને વિનંતી કરી શકે છે કે જ્યારે પણ તેની શારીરિક હાજરી કડકપણે જરૂરી ન હોય, ત્યારે તેને વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ અથવા ઓનલાઈન મોડ દ્વારા અદાલતી કાર્યવાહીમાં જોડగવાની મંજૂરી આપવામાં આવે.
આ ચુકાદો સામાન્ય નાગરિકો માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે
આ ચુકાદો એ વાતને પુષ્ટિ આપે છે કે અદાલતો દૂર-દराजના શહેરોમાં વૈવાહિક વિવાદોનો સામનો કરી ਰਹੀ પત્નીઓ માટે સુવિધા અને આર્થિક વાસ્તવિકતાને પ્રાથમિકતા આપશે [4–7, 8]. વાસ્તવિક જીવનના સંદર્ભમાં, તે સુનિશ્ચિત કરે છે કે એક અલગ રહેતી પત્ની જેને કોઈ આર્થિક સહાય મળતી નથી, તેને દૂરના મંચ પર તેના પતિ દ્વારા દાખલ કરાયેલા દાવા સામે પોતાનો બચાવ કરવા માટે મોંઘી અને થકવી નાખતી મુસાફરી સહન કરવા મજબૂર કરી શકાતી નથી. પતિને ઓનલાઈન વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા જોડగવાની છૂટ આપીને કાર્યવાહીને તેના નિવાસસ્થાને ટ્રાન્સફર કરીને, આ ચુકાદો કાનૂની અધિકારોને સંતુલિત કરે છે, મુસાફરીના તણાવને ઘટાડે છે અને ન્યાય સુધી સમાન પહોંચને પ્રોત્સાહન આપે છે.
લાગુ પડતા કાયદાઓ અને કલમો
લાગુ પડતા અધિનિયમો
- સિવિલ પ્રોસીજર કોડ, 1908 (સીપીસી)
- હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955
- ઘરેલુ હિંસાથી મહિલાઓનું રક્ષણ અધિનિયમ, 2005
મુખ્ય કલમો
- સિવિલ પ્રોસીજર કોડ, 1908 ની કલમ 24: તુલનાત્મક સુવિધા અને ન્યાયના હિતોના આધારે ઉચ્ચ ન્યાયાલયોને દાવાઓ અથવા કાનૂની કાર્યવાહી એક ગૌણ અદાલતમાંથી બીજી અદાલતમાં ટ્રાન્સફર કરવાની સત્તા આપે છે.
- હિન્દુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955 ની કલમ 9: બીજા જીવનસાથીને વૈવાહિક ઘરમાં પાછા ફરવા માટે અદાલતના આદેશની માંગણી કરતા દાંપત્ય અધિકારોની પુનઃસ્થાપના માટે કાનૂની દાવો દાખલ કરવા માટે કોઈ જીવનસાથીને અધિકૃત કરે છે.