ગુજરાત હાઇકોર્ટ
આર/લેટર્સ પેટન્ટ અપીલ નં. 240 ઓફ 2026 આર/સ્પેશિયલ સિવિલ એપ્લિકેશન નં. 14073 ઓફ 2023 માં
11 ઓગસ્ટ, 2026
માણનીય મિ. જસ્ટિસ એન.એસ. સંજય ગૌડા અને માનનીય મિ. જસ્ટિસ જે. એલ. ઓડેદરા
કાર્ગો મોટર્સ (ગુજરાત) પ્રા. લિ. અને અન્ય (અપીલકર્તા / મેનેજમેન્ટ) વિ. ભરત શામળદાસ સોની (મૃત્યુ પામેલ) કાનૂની વારસદારો મારફતે અને અન્ય (સામાવાળા / વર્કમેન)
"અસ્વીકરણ: આ લેખ માત્ર માહિતી અને શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે તૈયાર કરાયેલ કોર્ટના ચુકાદાનો એક સરળ સારાંશ છે. તે કાનૂની સલાહ કે સત્તાવાર કાનૂની દસ્તાવેજ નથી. સંપૂર્ણ તથ્યો અને વિગતવાર સંદર્ભ માટે, કૃપા કરીને નીચે આપેલ સત્તાવાર ચુકાદો જુઓ."
કેસની સંક્ષિપ્ત વિગતો
- કેસ શેના વિશે હતો: એક કામદાર (વર્કમેન), ભરત શામળદાસ સોની (જેઓ હવે સ્વર્ગસ્થ છે અને તેમના કાનૂની વારસદારો દ્વારા રજૂ થાય છે), તેમણે તેમના માલિક કાર્ગો મોટર્સ (ગુજરાત) પ્રા. લિ. દ્વારા કરવામાં આવેલી ગેરકાયદેસર બરતરફીને લેબર કોર્ટ સમક્ષ પડકારી હતી. લેબર કોર્ટે પૂરા પાછલા પગાર (બેક વેજીસ) સાથે નોકરીમાં પુનઃસ્થાપિત કરવાનો ચુકાદો (એવોર્ડ) આપ્યો હતો, જે મેનેજમેન્ટની અરજીઓ ફગાવી દેવાયા બાદ આખરી બન્યો હતો. વસૂલાતની કાર્યવાહી દરમિયાન, લેબર કોર્ટે શરૂઆતમાં કામદારના છેલ્લા મેળવેલા પગારના આધારે પાછલા પગારની બાકી રકમ ₹4,50,110 ગણી હતી. આ નિર્ણય સામે કામદારના પરિવારે સિંગલ જજ સમક્ષ સફળ અપીલ કરી હતી, જેમણે લાગુ પડતા લઘુત્તમ વેતનના આધારે કુલ વસૂલાત રકમ વધારીને ₹13,48,982 કરી હતી.
- મુખ્ય દલીલો:
- અપીલકર્તાઓનો પક્ષ (કાર્ગો મોટર્સ / મેનેજમેન્ટ): નોકરીદાતાએ સિંગલ જજના હુકમને પડકાર્યો હતો અને દલીલ કરી હતી કે પાછલા પગારની ગણતરી બરતરફી સમયે કામદારના છેલ્લા મેળવેલા પગાર પર જ સખત રીતે થવી જોઈએ અને લેબર કોર્ટનો ₹4,50,110 નો વસૂલાતનો આંકડો યોગ્ય હતો.
- સામાવાળાનો પક્ષ (કામદારના કાનૂની વારસદારો): કાનૂની વારસદારોએ દલીલ કરી હતી કે જ્યાં કોર્ટ પૂરા પાછલા પગાર સાથે પુનઃસ્થાપિત કરવાનો ચુકાદો આપે છે, ત્યાં જૂના થઈ ગયેલા છેલ્લા પગારના આધારે બાકી રકમની ગણતરી કરવી ખોટી છે, અને વસૂલાતની ગણતરીમાં પાછલા પગારના સમયગાળા દરમિયાન પ્રવર્તમાન વૈધાનિક લઘુત્તમ વેતન ધ્યાને લેવું જોઈએ.
- કોર્ટે શું નિર્ણય લીધો:
- પાછલા પગાર માટે લઘુત્તમ વેતનનો માપદંડ: હાઇકોર્ટે ઠેરવ્યું કે જ્યારે ચુકાદો (એવોર્ડ) પૂરા પાછલા પગાર સાથે પુનઃસ્થાપિત કરવાની મંજૂરી આપે છે, ત્યારે વૈધાનિક લઘુત્તમ વેતન વધારે હોય તેવા સમયે જૂના છેલ્લા મેળવેલા પગારનો ઉપયોગ કરીને બાકી રકમની ગણતરી કરીને લેબર કોર્ટ ભૂલ કરે છે.
- સિંગલ જજની ગણતરી માન્ય રખાઈ: ડિવિઝન બેન્ચે પુષ્ટિ કરી હતી કે સિંગલ જજે કુલ પાછલા પગારની બાકી રકમ ₹13,48,982 ગણવા માટે નિર્ધારિત લઘુત્તમ વેતન યોગ્ય રીતે લાગુ કર્યું હતું.
- આખરી હુકમ: હાઇકોર્ટને સિંગલ જજની પદ્ધતિમાં કોઈ ભૂલ જણાઈ ન હતી અને મેનેજમેન્ટ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી લેટર્સ પેટન્ટ અપીલ ફગાવી દીધી હતી.
આ ચુકાદો સામાન્ય નાગરિકો માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે
આ ચુકાદો ગેરકાયદેસર બરતરફીનો ભોગ બનેલા કામદારો અને તેમના પરિવારો માટે મહત્વપૂર્ણ કાનૂની રક્ષણને મજબૂત કરે છે. તે સ્થાપિત કરે છે કે જ્યારે કોર્ટ પૂરા પાછલા પગાર સાથે પુનઃસ્થાપિત કરવાનો આદેશ આપે છે, ત્યારે નોકરીદાતાઓ ભૂતકાળના જૂના અને ઓછા પગારના આંકડા પર પાછલા પગારની ચુકવણી અટકાવી શકતા નથી. તેના બદલે, આર્થિક ફુગાવો અને કાનૂની શ્રમ ધોરણોને ધ્યાનમાં રાખીને પાછલા પગારની ગણતરીમાં વૈધાનિક લઘુત્તમ વેતન પ્રતિબિંબિત થવું જોઈએ. આ સુનિશ્ચિત કરે છે કે કોર્પોરેટ નોકરીદાતાઓ સામે લાંબી કાનૂની લડાઈ લડતી વખતે કામદારો અને તેમના જીવિત કાનૂની વારસદારોને સંપૂર્ણ અને સન્માનજનક નાણાકીય વળતર મળે.
લાગુ પડતા કાયદા અને કલમો
- લાગુ પડતા કાયદા:
- ઔદ્યોગિક વિવાદ અધિનિયમ, 1947 (Industrial Disputes Act, 1947)
- લઘુત્તમ વેતન અધિનિયમ, 1948 (Minimum Wages Act, 1948)
- ગુજરાત હાઇકોર્ટના લેટર્સ પેટન્ટ
- મુખ્ય કલમો:
- કલમ 33C(2), ઔદ્યોગિક વિવાદ અધિનિયમ, 1947: લેબર કોર્ટને બંધનકર્તા અદાલતી એવોર્ડ હેઠળ કામદારને મળવાપાત્ર નાણાં અથવા નાણાકીય લાભોની ગણતરી કરવાની અને વસૂલ કરવાની સત્તા આપે છે.
- કલમ 10, ઔદ્યોગિક વિવાદ અધિનિયમ, 1947: ગેરકાયદેસર બરતરફી સંબંધિત રોજગાર વિવાદોનો ન્યાયનિર્ણય કરવા અને પાછલા પગાર સાથે નોકરીમાં પુનઃસ્થાપિત કરવાની મંજૂરી આપવા માટે લેબર કોર્ટને સત્તા આપે છે.
- કલમ 15, લેટર્સ પેટન્ટ: સિંગલ જજ દ્વારા આપવામાં આવેલા આદેશ અથવા ચુકાદા સામે હાઇકોર્ટની ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ અપીલ કરવાનો કાનૂની અધિકાર આપે છે.