ગુજરાત હાઇકોર્ટ
સી/ફર્સ્ટ અપીલ નં. 2360 ઓફ 2025 (GJHC240138112025).
7 સપ્ટેમ્બર, 2026.
જસ્ટિસ મૂળચંદ ત્યાગી.
ગુજરાત રાજ્ય (અપિલકર્તા) વિરુદ્ધ પ્રતિવાદી નં. 1 / મૂળ દાવેદાર(ઓ).
"અસ્વીકરણ: આ લેખ માત્ર માહિતી અને શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે તૈયાર કરાયેલ અદાલતના ચુકાદાનો સરળીકૃત સારાંશ છે. તે કાનૂની સલાહ કે અધિકૃત કાનૂની દસ્તાવેજ નથી. સંપૂર્ણ હકીકતો અને સંદર્ભ માટે, કૃપા કરીને નીચે સંગ્રહિત અધિકૃત ચુકાદો જુઓ."
- કેસ શું હતો: રાજ્ય સરકારે જમીન સંપાદન અધિનિયમ હેઠળ સંદર્ભ કોર્ટ દ્વારા પાસ કરવામાં આવેલા વળતરના પુરસ્કારને પડકારતી પ્રથમ અપીલ દાખલ કરી હતી. જમીનમાલિકને આપવામાં આવેલું કુલ વળતર રૂ. 5,00,000 થી ઓછું હોવાથી, આ વિવાદ નાની મુકદ્દમાની દાવાઓ અંગેની રાજ્ય સરકારની નીતિની મર્યાદામાં આવતો હતો.
- મુખ્ય દલીલો: મૂળ દાવેદારના વકીલે દલીલ કરી હતી कि રાજ્ય મુકદ્દમા નીતિ અને સરકારી ઠરાવ (જી.આર.) હેઠળ, રૂ. 5,00,000 થી ઓછા દાવાઓ સાથે સંકળાયેલા જમીન સંપાદન કેસોમાંથી ઉદ્ભવતી અપીલો અનિશ્ચિત સમય માટે લટકાવી રાખવાને બદલે પાછી ખેંચી લેવાની અથવા તેનો નિકાલ કરવાની હોય છે. કોર્ટે નોંધ્યું कि ભવિષ્યની લોક અદાલત માટે મામલામાં વધુ વિલંબ કરવાના બદલે, નિયમિત સુનાવણી દરમિયાન અપીલનો નિકાલ કરવો જોઈએ.
- કોર્ટે શું નિર્ણય લીધો: હાઇકોર્ટે નાની નાણાકીય રકમના સંડોવણીને કારણે અને રાજ્ય મુકદ્દમા નીતિ સાથે સુસંગત રહીને રાજ્યની અપીલ ફગાવી દીધી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું कि આ ફગાવી દેવાથી કોઈ અંતર્નિહિત કાનૂની મુદ્દાઓનો નિર્ણય થતો નથી કે કોઈ કાનૂની પૂર્વવૃત્ત (પ્રેસિડેન્ટ) ઊભો થતો નથી, અને સંદર્ભ કોર્ટને નિર્દેશ આપ્યો કે તે દાવેદારની ઓળખ ચકાસ્યા પછી અને કોર્ટ ફી બાદ કર્યા પછી વ્યાજ સાથે જમા કરાયેલ વળતરની રકમ દાવેદારને વિતરિત કરે.
આ ચુકાદો સામાન્ય નાગરિકો માટે શા માટે મહત્વનો છે
આ ચુકાદો એવા નાગરિકોને મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા પૂરી પાડે છે જેમની ખાનગી જમીન સરકાર દ્વારા સંપાદિત કરવામાં આવે છે, કારણ કે તે સુનિશ્ચિત કરે છે कि નાની નાણાકીય રકમ માટે અનંત કોર્ટ વિલંબનો સામનો કર્યા વિના તેમને તેમનું મંજૂર થયેલ વળતર મળી રહે. રાજ્ય મુકદ્દમા નીતિ હેઠળ, જ્યારે વળતરના પુરસ્કારો રૂ. 5,00,000 થી ઓછા હોય ત્યારે સરકાર હાઇકોર્ટની અપીલો ચલાવવાથી દૂર રહે છે, જેનાથી જમીનમાલિકોનો સમય અને કાનૂની ખર્ચ બચે છે અને તેમને તેમના હકના વળતરના પૈસા ઝડપથી મળી રહે છે.
લાગુ કાયદાઓ અને કલમો
- લાગુ અધિનિયમ:
- જમીન સંપાદન અધિનિયમ
- રાજ્ય મુકદ્દમા નીતિ (સરકારી ઠરાવ / જી.આર.)
- મુખ્ય કલમો:
- રાજ્ય મુકદ્દમા નીતિ / સરકારી ઠરાવ (જી.આર.): રૂ. 5,00,000 થી નીચેની નાણાકીય શરતો ધરાવતા જમીન સંપાદન કેસોમાં સરકારી અપીલો પાછી ખેંચી લેવા અથવા નિકાલ કરવાનો આદેશ આપતી નીતિગત નિર્દેશિકા.
- જમીન સંપાદન અધિનિયમના प्रावधान: રાજ્ય દ્વારા સંપાદિત મિલકત માટે જમીનમાલિકોને ન્યાયી વળતરના નિર્ધાર અને ચૂકવણીને નિયંત્રિત કરતું કાનૂની માળખું.