ગુજરાત હાઇકોર્ટે મિલકતનો દાવો ફગાવ્યો: અપ્રમાણિત કરાર અને મહેસૂલી નોંધ માલિકી સ્થાપિત કરી શકતા નથી

ગુજરાત હાઇકોર્ટ

• કેસ શું હતો: વાદીઓએ વિવાદિત જમીન તેમની પૌરાણિક કે વડવાઓની (પેઢીગત) સંપત્તિ હોવાની કાનૂની ઘોષણા મેળવવા અને તેમાં એક-तिहाई हिस्साનો દાવો કરતો સિવિલ દાવો દાખલ કર્યો હતો. પ્રતિવાદીઓએ મિલકત પર પોતાના અનન्य માલિકી હક્કો હોવાનો દાવો કરીને દાवा का ವಿરોધ કર્યો હતો. ટ્રાયલ કોર્ટ અને પ્રથમ અપિellate કોર્ટ બંનેએ વાદીનો દાવો ફગાવી દીધો હતો, જેના કારણે હાઇકોર્ટ સમક્ષ સેકન્ડ અપિલ દાખલ કરવી પડી હતી.
• મુખ્ય દલીલો: વાદીઓએ એક કરાર (પ્રદર્શ 56) અને એક મહેસૂલી નોંધ (એન્ટ्री નં. 5298) ના આધારે દલીલ કરી कि મિલકત પેઢીગત હતી [4, 5.1, 7]. પ્રતિવાદીઓએ દલીલ કરી कि ગુજરાત દેવસ્થાન ઇનામ નાબૂદી અધિનિયમ, 1969 અમલમાં આવ્યા પછી, જમીન રાજ્યમાં निहित થઈ ગઈ, અને તેમણે ગુજરાત ગરાસદારી અને ખેતીની જમીન અધિનિયમ, 1948 હેઠળ છ પાટ્સ (હપ્તાઓ) जमा કરીને સંપૂર્ણ વૈधानिक માલિકી મેળવી લીધી હતી. તેમણે એ પણ ધ્યાન દોર્યું कि વાદીઓ દ્વારા જેના પર ભરોસો મૂકવામાં આવ્યો હતો તે મહેસૂલી નોંધ પહેલેથી જ ઉચ્ચ મહેસૂલી અધિકારીઓ દ્વારા રદ અને અસ્વીકાર કરવામાં આવી હતી.
• કોર્ટે શું નિર્ણય કર્યો: ગુજરાત હાઇકોર્ટે સેકન્ડ અપિલ ફગાવી દીધી અને બંને નીચલી કોર્ટોના નિર્ણયોને બહાલ રાખ્યા. કોર્ટે એવું ઠેરવ્યું कि ગواહોની તપાસ કર્યા વગર માત્ર કોઈ દસ્તાવેજ (પ્રદર્શ 56) રજૂ કરવો કે પ્રદર્શિત કરવો તેના निष्पादन કે સામગ્રીને સાબિત કરતું નથી. કોર્ટે વધુમાં પુષ્ટિ કરી कि મહેસૂલી નોંધો કાનૂની માલિકી પ્રદાન કરતી નથી. સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ દ્રષ્ટાંતોને લાગુ કરીને, કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો कि સિવિલ પ્રોસિજર કોડની કલમ 100 હેઠળ, હાઇકોર્ટો तथ्यात्मक પુરાવાનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરી શકતી નથી અથવા નીચલી કોર્ટના તારણોને ત્યાં સુધી ઉથલાવી શકતી નથી જ્યાં સુધી તે વિકૃત ન હોય અથવા તેમાં કાયદાનો કોઈ મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન સામેલ ન હોય [8, 8.1, 10].

• લાગુ પડતા અધિનિયમો: સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908 (CPC); ગુજરાત દેવસ્થાન ઇનામ નાબૂદી અધિનિયમ, 1969; ગુજરાત ગરાસદારી અને ખેતીની જમીન અધિનિયમ, 1948.
• મુખ્ય કલમો:
  • સિવિલ પ્રોસિજર કોડ, 1908 ની કલમ 100: હાઇકોર્ટની સેકન્ડ અપિલોને સખત રીતે કાયદાના મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો પૂરती મર્યાદित કરે છે, અને નીચલી કોર્ટોના तथ्यात्मक તારણોને ફરીથી ખોલવા પર પ્રતિબંધ મૂકે છે [2, 8, 8.1, 10].
  • ગુજરાત દેવસ્થાન ઇનામ નાબૂદી અધિનિયમ, 1969 અને ગુજરાત ગરાસદારી અને ખેતીની જમીન અધિનિયમ, 1948 (ટેનન્સી અધિકારો અને છ પાટ્સ જમા કરાવવા): રાજ્યમાં ધાર્મિક ઇનામ જમીનોના निहित થવા અને વૈधानिक ખરીદ ચુકવણી (પાટ્સ) જમા કરવા પર કબજેદારોને માલિકીના હસ્તાંતરણને નિયંત્રિત કરે છે.