ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલય
આર/સિવિલ રિવીઝન એપ્લિકેશન નં. 449 ઓફ 2026 (2026:GUJHC:56196)
૦૧ સપ્ટેમ્બર, 2026
મિસ્ટર જસ્ટિસ મૌલિક જે. શેલત
સુરેશચંદ્ર ગિરધરલાલ રૂપારેલિયા અને અન્ય(યાચિકાકર્તા / મૂળ પ્રતિવાદીઓ - ભાડૂતો)બનામ જયંતિભાઈ હરિભાઈ થુમ્બર (મૃતક હરિભાઈ રૂડાભાઈ થુમ્બરના વારસદારો) અને અન્ય(પ્રતિવાદીઓ / મૂળ વાદીના કાનૂની વારસદારો - મકાનમાલિક)
"અસ્વીકરણ: આ લેખ માત્ર માહિતી અને શૈક્ષણિક હેતુઓ માટે તૈયાર કરાયેલ અદાલતના ચુકાદાનો એક સરળીકૃત સારાંશ છે. તે કોઈ કાનૂની સલાહ કે અધિકૃત કાનૂની દસ્તાવેજ નથી. સંપૂર્ણ હકીકતો અને સંદર્ભ માટે, કૃપા કરીને નીચે સંગ્રહિત અધિકૃત ચુકાદાનો સંદર્ભ લો."
કેસ શું હતો
જૂનાગઢ જિલ્લાના કેશોદમાં 1965 માં ભાડે આપવામાં આવેલી વાણિજ્યિક (કમર્શિયલ) દુકાનનો કબજો પાછો મેળવવા માટે એક મકાનમાલિકે 2007 માં તેમના પુત્ર મારફતે, જેઓ સ્પેશિયલ પાવર ઓફ એટર્ની ધરાવતા હતા, ખાલી કરાવવાનો દાવો દાખલ કર્યો હતો. મકાનમાલિકે ગુજરાત રેન્ટ એક્ટ હેઠળ દુકાન ખાલી કરાવવાની માંગ કરી હતી કારણ કે તેમને પોતાના પુત્રના ઇલેક્ટ્રિકલ ઉપકરણોના વ્યવસાયનો વિસ્તાર કરવા અને તેમના પુખ્ત પૌત્ર માટે વ્યવસાય સ્થાપિત કરવા માટે દુકાનની જગ્યાની વાજબી અને ખરી જરૂરિયાત હતી. ટ્રાયલ કોર્ટ અને અપીલ કોર્ટ બંને દ્વારા ભાડૂતોને દુકાન ખાલી કરવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યા બાદ, ભાડૂતોએ ગુજરાત ઉચ્ચ ન્યાયાલય સમક્ષ રિવીઝન અરજી દાખલ કરી હતી.
મુખ્ય દલીલો
- ભાડૂતો (યાચિકાકર્તાઓ) દ્વારા દલીલો:
- દાવો પાવર ઓફ એટર્ની ધારક (મકાનમાલિકના પુત્ર) મારફતે દાખલ કરવામાં આવ્યો હતો, જેની પુરાવાઈ સાક્ષી કાનૂની રીતે મૂળ મકાનમાલિકની વ્યક્તિગત બોનાફાઇડ (ખરી) જરૂરિયાત સ્થાપિત કરી શકે નહીં.
- મકાનમાલિક પાસે દુકાનની પાછળ વૈકલ્પિક જગ્યા ઉપલબ્ધ હતી જેનો ઉપયોગ તેના પરિવારના સભ્યોને વસાવવા માટે થઈ શકતો હતો.
- નીચલી અદાલતોએ વાજબી જરૂરિયાત અસ્તિત્વમાં છે તેવું માનીને ગંભીર કાનૂની ભૂલ કરી છે.
- મકાનમાલિક (પ્રતિવાદીઓ) દ્વારા દલીલો:
- મકાનમાલિકના પુત્ર દ્વારા દુકાનની બરાબર ઉપર/બાજુમાં ચલાવવામાં આવતી ઇલેક્ટ્રિકલ એજન્સીનો વિસ્તાર કરવા અને તેના પુખ્ત પૌત્રને વસાવવા માટે ભાડે આપેલી દુકાનની વાજબી અને સાચી જરૂરિયાત હતી.
- આ જરૂરિયાત માત્ર કોઈ ઈચ્છા કે લાલસા ન હોઈ, પરંતુ એક પ્રામાણિક, ઉદ્દેશ્યપૂર્ણ જરૂરિયાત હતી.
- ભાડૂત પોતાનો વ્યવસાય ચાલુ રાખવા માટે સ્થાનિક બજારમાં સરળતાથી વૈકલ્પિક ભાડાની વાણિજ્યિક જગ્યા મેળવી શકતો હતો.
અદાલતે શું નિર્ણય લીધો
ઉચ્ચ ન્યાયાલયે નીચલી અદાલતો દ્વારા આપવામાં આવેલી ખાલી કરાવવાની હુકમનામા (ડિક્રી) ને જાળવી રાખીને ભાડૂતોની રિવીઝન અરજી પ્રાથમિક તબક્કે જ ફગાવી દીધી. ન્યાયાલયે નીચે મુજબ ઠરાવ્યું:
- બોનાફાઇડ જરૂરિયાત સ્થાપિત: અગાઉના વ્યવસાયનો વિસ્તાર કરવા કે પુખ્ત પરિવારના સભ્યોને સ્થાપિત કરવા માટે મકાનમાલિકની જરૂરિયાત એ રેન્ટ એક્ટની કલમ 13(1)(g) હેઠળ વાજબી, તર્કસંગત અને બોનાફાઇડ (ખરી) જરૂરિયાત છે.
- પાવર ઓફ એટર્નીનું જ્ઞાન: પાવર ઓફ એટર્ની ધારક મકાનમાલિકનો પોતાનો પુત્ર હતો જે દુકાનની બરાબર ઉપર રહેતો હતો અને નજીકના વ્યવસાયનું સંચાલન કરતો હતો, જેના કારણે તેને દાવા અને જગ્યાની જરૂરિયાતોનું સીધું વ્યક્તિગત જ્ઞાન હતું.
- નવી હકીકત આધારિત દલીલો અસ્વીકાર્ય: દુકાનની પાછળની વૈકલ્પિક જગ્યા અંગેની દલીલો રિવીઝન કાર્યવાહી દરમિયાન પહેલીવાર ઉઠાવવામાં આવી હતી અને તેને ધ્યાનમાં લઈ શકાય નહીં કારણ કે રિવીઝન કોર્ટો નવા હકીકત આધારિત દાવાઓનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરતી નથી.
- મર્યાદિત રિવીઝનનો અવકાશ: સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયના માપદંડો (દિલબહર સિંહ) ટાંકીને, ન્યાયાલયે પુષ્ટિ કરી કે રેન્ટ એક્ટની કલમ 29(2) હેઠળની રિવીઝન સત્તા ઉચ્ચ ન્યાયાલયોને હકીકત આધારિત પુરાવાઓનું પુનઃમૂલ્યાંકન કરવાની મંજૂરી આપતી નથી, સિવાય કે નીચલી અદાલતના તારણો વિકૃત અથવા મોટા પાયે ગેરકાયદેસર હોય.
આ ચુકાદો સામાન્ય નાગરિકો માટે શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે
આ ચુકાદો ભાડૂતોના રક્ષણ અને પારિવારિક વ્યવસાયના વિકાસ માટે પોતાની વાણિજ્યિક મિલકતનો ઉપયોગ કરવાના મિલકતના માલિકના કાનૂની અધિકારના આદર વચ્ચે એક યોગ્ય સમતોલન સ્થાપિત કરે છે. મકાનમાલિકો અને મિલકત માલિકો માટે, તે સ્પષ્ટ કરે છે કે પારિવારિક વ્યવસાયનો વિસ્તાર કરવા કે પુખ્ત બાળકોને વસાવવા માટે ભાડે આપેલી મિલકત પાછી મેળવવાની માંગ કરવી એ કાનૂની રીતે માન્ય, સાચી જરૂરિયાત છે જેનું અદાલતો રક્ષણ કરશે. ભાડૂતો માટે, આ ચુકાદો એક મહત્વપૂર્ણ યાદ અપાવે છે કે મુશ્કેલીના દાવાઓ અથવા વૈકલ્પિક જગ્યાઓની ઉપલબ્ધતા ટ્રાયલ કોર્ટોમાં પુરાવા દ્વારા સમર્થિત હોવી જોઈએ, કારણ કે જ્યાં સુધી સ્પષ્ટ કાનૂની ખામી સાબિત ન થાય ત્યાં સુધી ઉચ્ચ ન્યાયાલયો નીચલી કોર્ટની ખાલી કરાવવાની હુકમનામાને રદ કરશે નહીં.
લાગુ પડતા કાયદાઓ અને કલમો
લાગુ પડતા અધિનિયમો
- ગુજરાત રેન્ટ્સ, હોટેલ એન્ડ લોજિંગ હાઉસ રેટ્સ કંટ્રોલ એક્ટ, 1947 (રેન્ટ એક્ટ)
મુખ્ય કલમો
- ગુજરાત રેન્ટ એક્ટ, 1947 ની કલમ 13(1)(g): જો ભાડે આપેલી જગ્યાની વ્યક્તિગત કબજા કે પારિવારિક વ્યવસાયના ઉપયોગ માટે વાજબી અને બોનાફાઇડ જરૂરિયાત હોય તો મકાનમાલિકને ખાલી કરાવવાની હુકમનામા માંગવાની છૂટ આપે છે.
- ગુજરાત રેન્ટ એક્ટ, 1947 ની કલમ 29(2): ભાડા નિયંત્રણ કાયદાઓ હેઠળ નીચલી અદાલતના નિર્ણયો કાનૂની, યોગ્ય અને મોટી કાનૂની ભૂલોથી મુક્ત છે તેની ખાતરી કરવા માટે ઉચ્ચ ન્યાયાલયના મર્યાદિત રિવીઝન અધિકારક્ષેત્રને વ્યાખ્યાયિત કરે છે.